Quyền tập tin trong Linux: chmod, chown đọc hiểu không sợ

Quyền tập tin trong Linux cho biết ai được đọc, ghi hoặc chạy một tập tin hay thư mục. Lệnh chmod đổi các quyền đó, còn chown đổi chủ sở hữu và nhóm. Chỉ cần hiểu ba chữ r, w, x và cách đọc con số như 644 hay 755 là bạn đã tự xử lý được phần lớn lỗi “permission denied”.

Bài này là phần thứ ba trong chuỗi bắt đầu từ lộ trình Linux 30 ngày cho người mới. Phần trước, các lệnh Linux cơ bản mỗi ngày, đã nói về di chuyển, xem và sao chép tập tin; hôm nay ta đi tiếp sang chuyện ai được phép làm gì với chúng.

Quyền r, w, x nghĩa là gì?

Mỗi tập tin có ba nhóm quyền cho ba đối tượng: chủ sở hữu (user), những người cùng nhóm với tập tin (group) và mọi người còn lại (others). Mỗi nhóm gồm ba quyền:

• r (read): đọc nội dung tập tin, hoặc liệt kê tên các tập tin bên trong thư mục.
• w (write): sửa nội dung tập tin; với thư mục là thêm, xoá, đổi tên tập tin bên trong.
• x (execute): chạy tập tin như một chương trình; với thư mục là được đi vào (tài liệu GNU gọi là quyền “execute/search”).

Gõ ls -l sẽ thấy chuỗi như -rw-r--r--. Ký tự đầu cho biết loại (dấu gạch là tập tin thường, d là thư mục), chín ký tự sau chia thành ba bộ rwx cho chủ, nhóm và người khác. Ví dụ trên nghĩa là chủ được đọc và ghi, nhóm và người khác chỉ được đọc.

Con số 644, 755 đọc thế nào?

Theo tài liệu GNU Coreutils, mỗi bộ ba quyền được biểu diễn bằng một chữ số hệ bát phân: đọc là 4, ghi là 2, chạy là 1, rồi cộng lại. Ba chữ số lần lượt dành cho chủ, nhóm và người khác.

Vậy 644 là chủ đọc và ghi, còn nhóm và người khác chỉ đọc; 755 là chủ toàn quyền, người khác đọc và chạy. Tài liệu GNU cũng đưa ví dụ tương đương: 664 ứng với ug=rw,o=r. Trong thực tế, 644 hợp với tập tin tài liệu thông thường, 755 hợp với thư mục và chương trình cần chạy được, 600 hợp với tập tin riêng tư như khoá bí mật.

Dùng chmod đổi quyền thế nào cho đúng?

chmod nhận chế độ mới theo hai cách. Cách số: chmod 644 baocao.txt. Cách chữ: chmod u+x chay.sh (thêm quyền chạy cho chủ), chmod g-w baocao.txt (bỏ quyền ghi của nhóm), chmod a-w tailieu.txt (bỏ quyền ghi của tất cả). Cách chữ tiện khi bạn chỉ muốn chỉnh một quyền mà giữ nguyên các quyền còn lại, vì cách số luôn đặt lại toàn bộ.

Vài điểm đáng nhớ từ trang hướng dẫn chmod của GNU:

• Chỉ chủ sở hữu tập tin hoặc người có quyền quản trị mới đổi được quyền.
• chmod không đổi quyền của liên kết mềm (symlink) mà đổi quyền của tập tin nó trỏ tới.
• Tuỳ chọn --preserve-root làm lệnh đệ quy thất bại nếu ai đó lỡ nhắm vào thư mục gốc /.
• Khi dùng -R (đệ quy) cùng cách theo liên kết mềm, tài liệu cảnh báo có thể tạo rủi ro bảo mật, vì kẻ xấu có thể cài một liên kết để lệnh tác động sang nơi khác.

Một thói quen xấu cần tránh là “gặp lỗi thì chmod 777”. Số 777 mở toàn quyền cho mọi người dùng trên máy, nên nó che lỗi chứ không sửa nguyên nhân. Hãy hỏi trước: tập tin này của ai, ai cần ghi, ai chỉ cần đọc?

chown dùng để làm gì?

chown đổi chủ sở hữu và nhóm. Cú pháp là chown chủ:nhóm tập-tin, không có khoảng trắng quanh dấu hai chấm. Theo GNU, nếu chỉ ghi chủ thì nhóm giữ nguyên; ghi :nhóm thì chỉ đổi nhóm; ghi chủ: thì nhóm đổi thành nhóm đăng nhập của chủ đó. Bản cũ còn chấp nhận dấu chấm thay cho hai chấm, nhưng tài liệu khuyên script mới không dùng.

Thường bạn sẽ cần sudo khi đổi chủ. Hướng dẫn dòng lệnh của Ubuntu nhắc rằng tài khoản quản trị (root) sửa hoặc xoá được mọi tập tin và bỏ qua các lớp bảo vệ thông thường, nên cách an toàn là chỉ nâng quyền cho từng lệnh bằng sudo thay vì mở phiên làm việc dài bằng root. Trước khi chạy một lệnh chown -R trên thư mục lớn, hãy kiểm tra lại đường dẫn hai lần.

Quy trình xử lý lỗi permission denied

1. Chạy ls -l tên-tập-tin để xem chủ, nhóm và quyền hiện tại.
2. Chạy id để biết bạn là ai và thuộc nhóm nào.
3. Chọn thay đổi nhỏ nhất đủ dùng: thêm đúng một quyền cho đúng một đối tượng.
4. Kiểm tra lại bằng ls -l và thử thao tác ban đầu.

Phần tiếp theo trong chuỗi: Cài phần mềm trên Ubuntu: apt, snap và những lưu ý khi cập nhật (sắp đăng ngày 25/11/2026).

Câu hỏi thường gặp

chmod 777 có nên dùng không?

Không nên dùng làm thói quen. Nó cho mọi người dùng trên máy quyền đọc, ghi và chạy. Hãy cấp đúng quyền cần thiết, thường là 644 cho tập tin và 755 cho thư mục hoặc chương trình.

Khác nhau giữa chmod và chown là gì?

chmod đổi quyền (ai được làm gì), còn chown đổi chủ sở hữu và nhóm (ai là chủ). Hai lệnh bổ trợ nhau và thường dùng cùng lúc khi chuyển tập tin cho người hoặc dịch vụ khác.

Vì sao không đổi được quyền tập tin của người khác?

Theo tài liệu GNU, chỉ chủ sở hữu hoặc người có quyền thích hợp mới được đổi chế độ tập tin. Nếu thật sự cần, hãy dùng sudo cho đúng lệnh đó và kiểm tra kỹ trước khi chạy.

Muốn xem lại bối cảnh dành cho người mới chuyển sang Linux, bài Linux cho người mới: Ubuntu, Mint hay Fedora là điểm bắt đầu hợp lý.

Thông tin mang tính tham khảo: bài tổng hợp từ các nguồn công khai ghi ở cuối bài, tra cứu tháng 10/2026. Hãy đối chiếu trang chính thức trước khi áp dụng.

Nguồn tham khảo

• GNU Coreutils — Numeric Modes
• GNU Coreutils — chmod invocation
• GNU Coreutils — chown invocation
• Ubuntu — The Linux command line for beginners