Dịp cuối năm và Tết, người dân mua sắm, lì xì, đi chợ hoa và đi du lịch nhiều hơn, và thanh toán không tiền mặt cũng tăng. Điện thoại có thể trả tiền bằng NFC, quét mã QR hoặc dùng ví điện tử. Các cách này tiện lợi, nhưng cũng là chỗ kẻ gian tìm kẽ hở. Bài này gợi ý những thói quen đơn giản để giữ an toàn.
Bài trước trong chuỗi kỹ năng số cho cộng đồng là AI cho học sinh: dùng có trách nhiệm.
Ba cách thanh toán hay gặp
| Cách | Mô tả ngắn |
|---|---|
| NFC (chạm) | Chạm điện thoại hoặc thẻ vào máy đọc để thanh toán |
| QR | Quét mã để chuyển tiền hoặc trả tiền |
| Ví điện tử | Ứng dụng lưu tiền hoặc liên kết thẻ, ngân hàng |
Thông tin chính thức về dịch vụ ngân hàng và thanh toán có thể xem trên trang của Ngân hàng Nhà nước và NAPAS. Mỗi ngân hàng, ví có hướng dẫn riêng, nên hãy đọc hướng dẫn của đơn vị bạn dùng.
Đặt hạn mức và bật thông báo
- Vào ứng dụng ngân hàng, đặt hạn mức giao dịch mỗi lần và mỗi ngày ở mức bạn thật sự cần. Có thể nâng tạm thời khi cần chi lớn.
- Bật thông báo biến động số dư qua ứng dụng hoặc tin nhắn để thấy ngay khi có giao dịch lạ.
- Bật khoá màn hình, sinh trắc học và xác thực khi giao dịch.
- Tách tài khoản: một tài khoản để tiền chính, một tài khoản nhỏ để chi tiêu hằng ngày.
QR giả, liên kết giả
Mùa Tết có nhiều chiêu: dán đè QR giả lên QR của cửa hàng, gửi mã QR kèm tin nhắn “nhận quà”, “thu hồi tiền thừa”, hay gửi đường dẫn giống ngân hàng. Hãy:
- Kiểm tra tên người nhận hiển thị sau khi quét, trước khi bấm xác nhận.
- Chỉ quét mã ở nơi bạn tin cậy; nếu mã trông như được dán đè, hãy hỏi chủ quán.
- Không bấm đường dẫn lạ trong tin nhắn, cũng không cài ứng dụng ngoài kho chính thức.
- Không chia sẻ mã OTP, mật khẩu, mã PIN cho bất kỳ ai, kể cả người xưng nhân viên ngân hàng.
- Nếu ai đó nhờ chuyển tiền qua QR, hãy gọi lại người đó bằng số cũ. Bài về deepfake và giả giọng nêu cách kiểm chứng.
Muốn hiểu cách mã QR chuẩn hoạt động, xem thêm VietQR và thanh toán điện tử: tránh QR giả.
Nếu mất điện thoại
Mất điện thoại giữa mùa mua sắm có thể gây thiệt hại nhanh. Hãy chuẩn bị sẵn:
- Số tổng đài của ngân hàng và ví đang dùng, lưu ở nơi khác ngoài điện thoại.
- Biết cách khoá thẻ, khoá ứng dụng, tạm ngưng dịch vụ từ máy khác hoặc qua tổng đài.
- Liên hệ nhà mạng để khoá SIM, như các hướng dẫn về chuẩn hoá thuê bao SIM.
- Đổi mật khẩu email và tài khoản chính từ thiết bị khác.
- Bật tính năng tìm và khoá điện thoại từ xa trước khi mất.
Kiểm tra lịch sử giao dịch
Cuối mỗi tuần, hoặc sau những ngày mua sắm nhiều, hãy xem lại lịch sử giao dịch. Nếu thấy khoản lạ, liên hệ ngân hàng sớm. Lưu hoá đơn, ảnh chụp màn hình giao dịch quan trọng để làm bằng chứng khi cần.
Với người lớn tuổi
Hãy cài giúp cha mẹ hạn mức thấp, bật thông báo và hướng dẫn họ vài nguyên tắc: không đọc OTP, không bấm liên kết lạ, hỏi con cháu khi nghi ngờ. Một người thân đáng tin có thể được đăng ký nhận thông báo, nhưng không giữ mật khẩu của người lớn tuổi. Xem thêm kỹ năng số cho người lớn tuổi: gọi video Zalo.
Nếu cần kết nối với chương trình cộng đồng về an toàn số, có thể xem phần Cộng đồng của HVSC.
Cập nhật 2026: Các quy định, hạn mức và hình thức xác thực của ngân hàng thay đổi theo thời gian, nên hãy kiểm tra thông tin chính thức tại ngân hàng bạn dùng và Ngân hàng Nhà nước. Về hướng dẫn cho cha mẹ khi dùng dịch vụ số, xem khai thuế, ngân hàng, bảo hiểm trên điện thoại.
Câu hỏi thường gặp
Thanh toán NFC có an toàn không?
Thường cần mở khoá điện thoại hoặc xác thực, nhưng vẫn nên đặt hạn mức và bật thông báo biến động số dư.
Làm sao nhận biết QR giả?
Kiểm tra tên người nhận hiển thị sau khi quét, và tránh quét mã từ nguồn lạ hoặc mã dán đè.
Mất điện thoại phải làm gì trước?
Gọi ngân hàng và ví để khoá dịch vụ, khoá SIM, rồi đổi mật khẩu từ thiết bị khác.
Đọc thêm cùng chủ đề: Dạy con học trực tuyến tại nhà: góc học tập, thời gian biểu, an toàn mạng · Học cách dùng AI an toàn cho gia đình: 7 quy tắc
Nguồn tham khảo
- Ngân hàng Nhà nước Việt Nam — https://www.sbv.gov.vn/
- NAPAS — https://napas.com.vn/
Cùng HVSC góp sức cho cộng đồng
Xem những việc HVSC đang làm cho cộng đồng và cách cùng tham gia.
Câu hỏi thường gặp
Thanh toán NFC có an toàn không?
Thường cần mở khoá điện thoại hoặc xác thực, nhưng vẫn nên đặt hạn mức và bật thông báo biến động số dư.
Làm sao nhận biết QR giả?
Kiểm tra tên người nhận hiển thị sau khi quét, và tránh quét mã từ nguồn lạ hoặc mã dán đè.
Mất điện thoại phải làm gì trước?
Gọi ngân hàng và ví để khoá dịch vụ, khoá SIM, rồi đổi mật khẩu từ thiết bị khác.
▶
▶
▶
▶
▶