VietQR và thanh toán điện tử: nhận diện mã chuẩn, tránh QR giả

Từ khi dịch bệnh khiến người dân hạn chế dùng tiền mặt, mã QR xuất hiện ở quán cà phê, cửa hàng tạp hoá và cả quầy hàng rong. Giữa năm 2021, NAPAS giới thiệu VietQR, một chuẩn mã chung để chuyển tiền giữa các ngân hàng. Tiện thì có, nhưng một mã QR dán sai chỗ cũng có thể đưa tiền của bạn tới nhầm người. Bài này giúp bạn hiểu VietQR là gì và quét an toàn ra sao.

VietQR là gì

Theo thông tin báo chí tháng 6/2021, VietQR là bộ chuẩn mã QR do NAPAS (Công ty cổ phần Thanh toán Quốc gia Việt Nam) giới thiệu để thống nhất các loại mã mà từng ngân hàng dùng trước đó. Chuẩn này tuân theo quy định của EMVCo và Ngân hàng Nhà nước. Thay vì tự gõ mã ngân hàng, số tài khoản và tên người nhận, bạn quét mã và các thông tin ấy được điền sẵn.

Một vài điểm cần nhớ:

• VietQR dùng để chuyển tiền từ tài khoản ngân hàng này sang tài khoản ngân hàng khác trong mạng lưới NAPAS, hoạt động cả ngày lẫn đêm.
• Thời điểm giới thiệu, mới một số ngân hàng cập nhật ứng dụng; các ngân hàng còn lại dự kiến sẽ tham gia dần. Vì vậy ứng dụng của bạn có thể chưa hỗ trợ ngay.
• VietQR là một trong nhiều cách thanh toán QR. Ví điện tử và các ngân hàng khác vẫn có mã riêng, nên không phải mã nào bạn gặp cũng là VietQR.

Quét bằng ứng dụng ngân hàng

Cách an toàn nhất là dùng chính ứng dụng ngân hàng hoặc ví điện tử đã cài từ kho ứng dụng chính thức để quét. Các bước thường gặp:

1. Mở ứng dụng, chọn mục quét mã QR hoặc chuyển tiền bằng QR.
2. Hướng camera vào mã. Ứng dụng đọc ra tên ngân hàng, số tài khoản và tên người nhận.
3. Kiểm tra từng thông tin, nhập hoặc xác nhận số tiền và nội dung.
4. Chỉ bấm xác nhận khi mọi thứ khớp, rồi nhập mã OTP hoặc sinh trắc học theo yêu cầu của ngân hàng.

Nên tránh dùng ứng dụng quét QR lạ từ nguồn không rõ, vì chúng có thể mở trang web giả mạo thay vì mở giao dịch thật.

Cảnh giác mã QR dán đè

Một mẹo lừa đảo phổ biến là dán một mã QR khác lên trên mã QR thật của cửa hàng, để tiền chuyển vào tài khoản của người khác. Vì mã QR chỉ là hình vuông đen trắng, mắt thường không phân biệt được thật hay giả. Hãy chú ý:

• Mã có dấu hiệu dán đè, mép giấy bong, lệch khung hoặc khác với các biển hiệu xung quanh.
• Người bán không nhắc bạn kiểm tra tên người nhận.
• Mã nằm ở nơi ai cũng có thể chạm vào, như bàn ăn công cộng hay cột điện.
• Tin nhắn hoặc bài đăng gửi mã QR kèm lời giục chuyển gấp, trúng thưởng, hoàn tiền.

Nếu thấy nghi ngờ, hãy hỏi lại người bán hoặc dùng cách thanh toán khác như tiền mặt hay chuyển khoản nhập tay.

Xác nhận trước khi chuyển

Đây là bước quan trọng nhất. Sau khi quét, ứng dụng hiển thị tên chủ tài khoản. Hãy so với tên cửa hàng hoặc người bạn định trả. Với cửa hàng nhỏ, chủ tài khoản đôi khi là tên cá nhân của chủ quán, nên bạn có thể hỏi nhanh để chắc chắn. Với số tiền lớn, hãy chuyển thử một khoản nhỏ hoặc gọi xác nhận trước.

Nếu lỡ chuyển nhầm, hãy liên hệ ngay tổng đài ngân hàng của mình và lưu lại biên lai giao dịch, nội dung chuyển và thông tin người nhận. Càng báo sớm, ngân hàng càng có nhiều khả năng hỗ trợ tra soát, dù không ai bảo đảm lấy lại được tiền.

Thói quen nên có

• Bật khoá màn hình và xác thực hai lớp cho ứng dụng ngân hàng, xem thêm xác thực hai lớp cho mọi người.
• Đặt hạn mức chuyển tiền hợp lý trong ứng dụng.
• Đọc lại hướng dẫn chung trong bài thanh toán QR và ví điện tử an toàn.
• Hướng dẫn người lớn tuổi trong nhà cùng các bước trên, nhất là khi con cháu học và làm việc qua mạng như trong dạy con học trực tuyến tại nhà hay học trực tuyến mùa giãn cách.

Nếu cần hỗ trợ về kỹ năng số và an toàn khi dùng thiết bị, có thể liên hệ đội Cộng đồng của HVSC qua trang dịch vụ cộng đồng.

Cập nhật 2026: VietQR đã phổ biến hơn nhiều so với thời điểm bài này đăng, nhưng nguyên tắc kiểm tra tên người nhận và đối chiếu số tiền vẫn không đổi. Nên kiểm tra thông tin chính thức tại NAPAS và ngân hàng của bạn. Nếu muốn học thêm kỹ năng số, bạn có thể đọc bài kỹ năng số cho người lớn tuổi.

Câu hỏi thường gặp

VietQR có phải ứng dụng riêng không?

Không. VietQR là chuẩn mã QR do NAPAS giới thiệu, bạn quét bằng ứng dụng ngân hàng hoặc ví điện tử có hỗ trợ.

Làm sao biết mã QR của quán là thật?

Không có cách chắc chắn bằng mắt thường. Hãy quét rồi đối chiếu tên người nhận trên ứng dụng với tên quán hoặc chủ quán trước khi xác nhận.

Chuyển nhầm tiền thì làm gì?

Liên hệ ngay ngân hàng của bạn để được hướng dẫn tra soát, đồng thời lưu biên lai và nội dung chuyển khoản.

Nguồn tham khảo

• VTV (bản lưu Internet Archive), 16/6/2021 — https://web.archive.org/web/20250709215925/https://english.vtv.vn/news/napas-unveils-unified-qr-code-system-for-bank-transfers-2021062123463189.htm
• NAPAS — https://napas.com.vn/