Trong chuỗi bài về phần mềm mã nguồn mở, sau Firefox Quantum, trình duyệt mã nguồn mở, đây là một thay đổi lớn khác. WordPress 5.0, mang tên “Bebo”, được phát hành ngày 6/12/2018. Điểm thay đổi lớn nhất là trình soạn thảo mới dựa trên các “khối” (block), tên gọi quen thuộc là Gutenberg, thay cho trình soạn thảo cũ (Classic). Nếu website của bạn chạy WordPress, đây là lúc kiểm tra xem việc nâng cấp có ảnh hưởng gì đến giao diện, plugin và thói quen đăng bài của cả nhóm.
Trình soạn thảo khối khác gì
Thay vì một ô soạn thảo duy nhất, mỗi đoạn văn, hình ảnh, tiêu đề, danh sách hay nút bấm là một khối riêng. Bạn có thể thêm, kéo thả, đổi vị trí và chỉnh từng khối. Theo thông báo phát hành, nội dung khách truy cập nhìn thấy vẫn như trước, nhưng cách tạo ra nó thay đổi. Khối có thể dùng lại (reusable blocks) giúp giữ đồng nhất các phần lặp như lời kêu gọi hành động hay thông tin liên hệ.
Bản 5.0 cũng đi kèm giao diện mặc định mới Twenty Nineteen, thiết kế cho trình soạn thảo khối, dùng phông chữ hệ thống để tải nhanh hơn. Đối với lập trình viên, hệ thống khối cung cấp thêm API để tự tạo khối riêng.
Việc cần kiểm tra trước khi nâng cấp
Không nên bấm cập nhật trên website đang chạy mà chưa chuẩn bị. Một danh sách kiểm tra gọn:
- Sao lưu toàn bộ: mã nguồn và cơ sở dữ liệu. Nhớ thử khôi phục chứ không chỉ tạo bản sao lưu.
- Thử trên bản sao (staging) nếu có thể, sau đó mới làm trên website thật.
- Giao diện (theme): kiểm tra trang chủ, bài viết, trang liên hệ, trang sản phẩm. Theme cũ có thể hiển thị khối chưa đẹp, cần xem nhà phát triển đã có hướng dẫn tương thích chưa.
- Plugin: rà soát những plugin liên quan đến soạn thảo, tạo trang (page builder), trường tuỳ chỉnh (custom fields), SEO, biểu mẫu. Plugin phụ thuộc vào trình soạn thảo cũ hoặc các hộp meta có thể hoạt động khác đi.
- Phiên bản PHP và hệ thống: hỏi nhà cung cấp hosting về phiên bản PHP đang dùng và cập nhật phần mềm máy chủ. Nếu máy chủ nhà dùng Ubuntu, bạn có thể xem Ubuntu 16.04 LTS cho máy văn phòng để hiểu vòng đời hỗ trợ của hệ điều hành.
Plugin Classic Editor: khi nào dùng
Nếu nhóm chưa sẵn sàng, plugin Classic Editor khôi phục trình soạn thảo cũ. Thông báo phát hành của WordPress cho biết plugin này sẽ được hỗ trợ đến hết năm 2021. Hai tình huống thường dùng nó:
- Plugin quan trọng của bạn chưa tương thích trình soạn thảo khối, và bạn cần thời gian chờ nhà phát triển cập nhật.
- Người dùng có nhu cầu hỗ trợ tiếp cận (assistive technology) gặp khó khăn với trình soạn thảo khối. Thông báo phát hành khuyên họ dùng Classic Editor trong trường hợp này.
Cần lưu ý đây là giải pháp chuyển tiếp. Về dài hạn nên làm quen dần với trình soạn thảo khối.
Gợi ý cho từng loại website
| Website Types | Suggestion |
|---|---|
| Blog, website tin tức nhỏ | Thử trình soạn thảo khối trên bản sao, viết vài bài thử, rồi nâng cấp |
| Website bán hàng, nhiều plugin | Kiểm tra từng plugin, thử đặt hàng thử; cân nhắc Classic Editor tạm thời |
| Website dùng page builder | Xem hướng dẫn của nhà cung cấp builder về tương thích với 5.0 |
| Website do bên khác quản trị | Hỏi người quản trị về kế hoạch nâng cấp và sao lưu |
Những nhầm lẫn thường gặp
- “Nâng cấp là mất nội dung cũ”: thông thường nội dung cũ vẫn còn, nhưng cách hiển thị trong trình soạn thảo mới có thể khác, nên cần mở thử vài bài quan trọng.
- “Chỉ cần cập nhật là xong”: cần thử giao diện, plugin và quy trình đăng bài sau cập nhật.
- “Classic Editor là lâu dài”: theo thông báo ban đầu, chỉ hứa hỗ trợ đến hết 2021.
Website cần phần mềm cập nhật đi cùng với việc quản lý giấy tờ số của doanh nghiệp, như bài Hoá đơn điện tử theo Nghị định 119/2018 đã nêu. Với những ai muốn hiểu thêm lý do nên cập nhật phần mềm và bảo mật, bài Chrome 68 đánh dấu HTTP không bảo mật cho thấy trình duyệt cũng đang “siết” tiêu chuẩn. Nếu cần hỗ trợ về phần mềm mã nguồn mở và website WordPress, có thể liên hệ đội Công nghệ của HVSC qua trang open-source software.
2026 update: WordPress đã ra nhiều phiên bản sau 5.0, và trình soạn thảo khối trở thành cách soạn thảo mặc định; xem WordPress 6.0 “Arturo” về một mốc tiếp theo, và Website cũ: khi nào làm mới, khi nào làm lại nếu bạn đang cân nhắc làm mới website. Trang plugin Classic Editor hiện ghi sẽ được hỗ trợ “đến 2024 hoặc lâu hơn nếu cần thiết”, tức là mốc 2021 nêu ở trên đã được kéo dài. Tuy vậy plugin này không dùng được với giao diện dạng khối (block theme). Nên kiểm tra thông tin chính thức tại wordpress.org trước khi quyết định.
FAQ
WordPress 5.0 phát hành ngày nào?
Ngày 6/12/2018, theo thông báo trên WordPress News.
Bài viết cũ có bị hỏng sau khi nâng cấp không?
Thông thường bài cũ vẫn hiển thị như trước cho khách truy cập. Tuy vậy hãy sao lưu và kiểm tra một số bài quan trọng, nhất là bài dùng shortcode hoặc plugin đặc biệt.
Tôi nên dùng plugin Classic Editor không?
Dùng khi cần thời gian chuyển đổi hoặc khi plugin quan trọng chưa tương thích. Về lâu dài nên làm quen với trình soạn thảo khối.
Reference sources
- WordPress News — WordPress 5.0 Bebo — https://wordpress.org/news/2018/12/bebo/
- WordPress News — lưu trữ tháng 12/2018 — https://wordpress.org/news/2018/12/
- WordPress.org — Classic Editor (plugin) — https://wordpress.org/plugins/classic-editor/
Cần tư vấn website, phần mềm hoặc bảo mật?
Mô tả bài toán, kỹ thuật HVSC trao đổi phạm vi và phương án phù hợp với doanh nghiệp.
FAQ
WordPress 5.0 phát hành ngày nào?
Ngày 6/12/2018, theo thông báo trên WordPress News.
Bài viết cũ có bị hỏng sau khi nâng cấp không?
Thông thường bài cũ vẫn hiển thị như trước cho khách truy cập. Tuy vậy hãy sao lưu và kiểm tra một số bài quan trọng, nhất là bài dùng shortcode hoặc plugin đặc biệt.
Tôi nên dùng plugin Classic Editor không?
Dùng khi cần thời gian chuyển đổi hoặc khi plugin quan trọng chưa tương thích. Về lâu dài nên làm quen với trình soạn thảo khối.
▶
▶
▶
▶
▶