Thanh toán QR và ví điện tử: dùng thế nào cho an toàn

Quét mã QR để thanh toán đã trở thành thói quen ở nhiều cửa hàng, quán ăn và chợ. Cách làm này tiện vì không cần tiền mặt hay nhập số tài khoản. Cũng vì quá quen tay, người dùng dễ quét vội mà không kiểm tra, và đó là kẽ hở mà kẻ xấu muốn tận dụng. Bài này tổng hợp những thói quen đơn giản để dùng QR và ví điện tử an toàn hơn, phù hợp cả với người lớn tuổi.

Mã QR tĩnh và động

• QR tĩnh: mã cố định, thường in dán tại quầy. Người mua quét rồi tự nhập số tiền. Ưu điểm là tiện cho tiểu thương, nhưng nếu mã bị dán đè lên bằng một mã khác thì tiền có thể chuyển nhầm cho người lạ.
• QR động: mã được tạo cho từng giao dịch, đã có sẵn số tiền hoặc nội dung. Loại này giảm nhập sai và khó bị tráo hơn.

Dù là loại nào, bản thân mã QR chỉ chứa thông tin như đường dẫn hay dữ liệu tài khoản. Điều quan trọng là bạn kiểm tra thông tin hiển thị sau khi quét, trước khi xác nhận.

Kiểm tra tên người nhận

Ứng dụng ngân hàng hoặc ví điện tử thường hiển thị tên người nhận và số tiền trước khi bạn bấm xác nhận. Hãy tập thói quen đọc lại:

1. Tên người hoặc tên cửa hàng có đúng với nơi bạn đang trả tiền không.
2. Số tiền có đúng không, nhất là khi QR tĩnh để bạn tự nhập.
3. Nội dung chuyển khoản có hợp lý không.

Nếu thấy tên lạ, dừng lại và hỏi người bán. Với tiểu thương, nên kiểm tra thỉnh thoảng xem mã dán ở quầy có còn nguyên vẹn, và chỉ coi một giao dịch là xong khi nhận được thông báo tiền đã vào tài khoản của mình.

Không quét QR lạ

Một số tình huống nên cẩn trọng:

• Mã QR được gửi qua tin nhắn, email hoặc mạng xã hội kèm lời hứa nhận quà, hoàn tiền, trúng thưởng.
• Mã dán ở nơi công cộng không rõ nguồn.
• Người lạ nhờ quét mã để “nhận tiền” hoặc “xác minh tài khoản”.

Quét mã nhận tiền không cần bạn quét thêm gì cả; nếu ai đó đòi bạn quét hoặc nhập mã OTP để nhận tiền, hãy coi đó là dấu hiệu bất thường. Cách nhận biết tin nhắn lừa đảo tương tự các dấu hiệu trong bài email phishing: 7 dấu hiệu nhận biết. Ngoài ra, mật khẩu ví và ứng dụng ngân hàng cần riêng biệt, bạn có thể xem mật khẩu mạnh cho gia đình.

Hạn mức và thông báo giao dịch

Vài thiết lập nên bật trong ứng dụng:

• Hạn mức giao dịch hợp lý với nhu cầu hằng ngày. Hạn mức thấp giúp giảm thiệt hại nếu có sự cố.
• Thông báo giao dịch qua ứng dụng hoặc tin nhắn để phát hiện sớm khoản chi lạ.
• Khoá màn hình và xác thực sinh trắc cho điện thoại, để người khác không dùng được ví khi bạn để quên máy.
• Cập nhật ứng dụng từ cửa hàng chính thức.

Nếu thấy giao dịch lạ, hãy liên hệ ngay ngân hàng hoặc nhà cung cấp ví qua số tổng đài in trên thẻ hoặc trong ứng dụng, thay vì số điện thoại do người lạ cung cấp. Giữ ảnh chụp màn hình và thông tin giao dịch để đối chiếu.

Việc thanh toán điện tử cũng cần thói quen sao lưu và phòng ngừa chung, như bài học từ WannaCry về sao lưu. Nhóm người lớn tuổi có thể bắt đầu bằng các lớp tin học văn phòng 4 tuần và luyện cách quét mã cùng người thân.

Nếu cộng đồng hoặc gia đình cần hướng dẫn sử dụng thiết bị an toàn, có thể xem thông tin tại trang cộng đồng của HVSC.

2026 update: Trang NAPAS hiện giới thiệu dịch vụ chuyển tiền nhanh qua mã VietQR, hoạt động 24/7 giữa các ngân hàng trong hệ thống. Hạn mức và tính năng khác nhau theo từng ngân hàng, nên hãy xem hướng dẫn của ngân hàng bạn dùng và thông tin chính thức tại sbv.gov.vn.

FAQ

Quét QR của người lạ có nguy hiểm không?

Có thể. Mã chỉ là cách chứa thông tin; hãy kiểm tra tên người nhận và số tiền trong ứng dụng trước khi xác nhận.

Tôi nhận được yêu cầu quét QR để nhận tiền thì sao?

Nhận tiền không đòi hỏi bạn quét mã hay đưa OTP. Hãy dừng lại và hỏi ngân hàng qua kênh chính thức.

Nên đặt hạn mức giao dịch thế nào?

Chọn mức vừa đủ với chi tiêu hằng ngày và bật thông báo. Bạn có thể tăng tạm thời khi cần.

Reference sources

• NAPAS — Công ty Cổ phần Thanh toán Quốc gia Việt Nam: https://napas.com.vn/